Theoretisch kader werkdruk po

Er is veel wetenschappelijke literatuur over werkdruk. En er zijn verschillende modellen die inzicht geven in de factoren die een rol spelen in het ontstaan van werkdruk en werkstress. Op deze pagina vind je een overzicht van deze modellen en uitleg over de begrippen werkdruk en werkstress.

Modellen voor werkdruk in het primair onderwijs

Binnen de context van het primair onderwijs worden twee modellen veel gebruikt, het TNO werkdruk model en het Werkstressoren-EnergieBronnen (WEB)-model. Beide modellen vind je op deze pagina. Hiermee willen we inzicht geven in het ontstaan van werkdruk en werkstress. Dit inzicht biedt kansen om met elkaar als schoolteam te verkennen welke oplossingen er mogelijk zijn en om samen iets aan het probleem te doen.

Wat is het verschil tussen werkdruk en werkstress?

De begrippen werkdruk en werkstress worden vaak door elkaar gebruikt. Maar wat is nu het verschil? Hoewel er een duidelijke relatie is tussen deze twee begrippen, zijn ze niet hetzelfde.

Onder werkdruk verstaan we het ervaren van een disbalans tussen de eisen die je werk stelt en de mogelijkheden om aan die eisen tegemoet te komen. Zo kan werkdruk er bijvoorbeeld toe leiden dat je je werk niet op tijd afkrijgt of niet de gevraagde kwaliteit kan leveren.

Werkstress verwijst naar de (gezondheids)toestand van een persoon. Onder andere een aanhoudende werkdruk kan leiden tot werkstress.

Wat is werkdruk?

Zoals hierboven beschreven verstaan we onder werkdruk het ervaren van een disbalans tussen de eisen die je werk stelt en de mogelijkheden om aan die eisen te voldoen.

Werkdruk verwijst naar (kenmerken van of factoren in) het werk dat gedaan moet worden. Je kunt daarbij onderscheid maken tussen twee soorten taakeisen. Zo zijn er kwalitatieve taakeisen (zoals complexiteit en emotionele belasting) en kwantitatieve taakeisen (zoals hoeveelheid werk en werktempo) die een beroep doen op kennis, competenties, vaardigheden en uithoudingsvermogen van de werknemer. In het TNO model hieronder zijn enkele van deze factoren voor docenten (onder ‘Taakeisen’) schematisch weergegeven.

Figuur 1: TNO model werkdruk

Werkstress

Werkstress gaat over de (gezondheids)toestand van een persoon. Werkstress kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door een aanhoudende werkdruk.

Werkstress kan eerst leiden tot stressreacties zoals hoofdpijn, vermoeidheid en concentratieproblemen, en op lange termijn tot bijvoorbeeld meer langdurige gezondheidsklachten, een verstoorde werk-privébalans, minder arbeidstevredenheid of –motivatie en ziekteverzuim.

Voorkomen van werkstress

Er zijn ook factoren die kunnen voorkomen dat werkdruk leidt tot stressklachten of het effect ervan zodanig verminderen dat er geen ernstige klachten ontstaan. Voorbeelden van deze zogenoemde ‘buffers’ zijn sociale steun van leidinggevende en collega’s, aanwezigheid van leer- en ontwikkelingsmogelijkheden, herstelmogelijkheden en waardering (materieel en immaterieel).

Werkdruk in balans

Iedereen heeft in zijn werk te maken met werkdruk, maar niet iedereen ervaart die werkdruk op ieder moment als een probleem. Werk geeft ook betekenis aan het leven, genereert inkomsten en levert voldoening.

Bij werkdruk gaat het om een balans tussen de zaken in je werk die spanning veroorzaken (energievreters) en de factoren die hier tegenwicht aan kunnen bieden (energiegevers).  De spanningsfactoren hebben te maken met de inhoud van je werk en de context van je werk. Hoe gevarieerd is je werk (werkinhoud)? Hoe ervaar je de organisatiecultuur en de stijl van leidinggeven (werkcontext)?

Werkstressoren  – EnergieBronnen (WEB-model)

De combinatie van werkstressoren (energienemers) en energiebronnen (energiegevers) bepaalt in hoeverre leraren plezier of stress ervaren in hun werk. En energiebronnen.

Daarnaast zijn er factoren die je de mogelijkheid bieden om je werkinhoud en je werkcontext te regelen. Deze regelmogelijkheden hebben bijvoorbeeld te maken met je autonomie en hoeveel je kunt bijdragen aan besluiten die worden genomen. De regelmogelijkheden worden in het WEB-model als energiebronnen aangemerkt. De energiebronnen hebben een versterkende invloed op de bevlogenheid in je werk.

Figuur 2: Werkstressoren- en EnergieBronnen (WEB) model

Energiegevers en energienemers

De balans in je werkdruk tussen de taakeisen en de regelmogelijkheden wordt bepaald door je individuele factoren (persoonlijke hulpbronnen). Dat maakt dat werkdruk door iedere medewerker anders wordt ervaren en dat de verdeling tussen energiegevers en –nemers bepaalt of je werkstress ervaart.

Door de energiegevers te vergroten, is een mogelijkheid om de balans herstellen. Uit de pilot ‘samenwerken aan werkdruk’ van het Arbeidsmarktplatform PO blijkt dat de verdeling van energiegevers en energienemers over alle pilotscholen ongeveer gelijk was (zie figuur 3).

Figuur 3: TNO analyse energiegevers en energienemers bij pilotscholen ‘samenwerken aan werkdruk’.

Analyse werkdruk

Elke school heeft een eigen dynamiek en kenmerken. Het belangrijk de veroorzakers van werkdruk in kaart te brengen en te analyseren. Op de pagina ‘Analyseren’ kun je kiezen welke methode het beste bij jouw school past. Met de uitkomsten kun je het gesprek aangaan in stap 2, ‘Bespreken’.

Meer informatie

Wil je meer weten over werkdruk en werkstress? Op de pagina ‘Externe links’ staat een overzicht van handige websites waar veel informatie te vinden is.

Delen via: